Fitoterapia/zielarstwo Historia Beata 4 stycznia 2026 0 Komentarze

10 roślin starożytnego świata

10 roślin znanych już tysiące lat temu

Zanim powstała nowoczesna farmacja, istniała uważna relacja człowieka z przyrodą. Wiedza o roślinach nie była oddzielną dziedziną — była częścią codzienności, rytuałów, kuchni, opieki nad ciałem i duchem.

Archeologia, historia medycyny oraz badania etnobotaniczne pokazują, że wiele ziół używanych do dziś było znanych już w starożytnych cywilizacjach: w Egipcie, Mezopotamii, Grecji, Indiach, Chinach czy wśród ludów celtyckich.

Poniżej przedstawiamy 10 roślin, które pojawiają się w najstarszych źródłach pisanych, zielnikach, papirusach i tradycjach ustnych.

1. Echinacea (Jeżówka)

Choć echinacea kojarzona jest głównie z Ameryką Północną, jej znaczenie potwierdzają badania etnobotaniczne nad wiedzą rdzennych plemion, m.in. Lakota i Cheyenne.

Źródła i kontekst:

archeologiczne znaleziska narzędzi do obróbki roślin leczniczych
zapisy XIX-wiecznych etnografów dokumentujących wcześniejsze praktyki
publikacje z zakresu ethnopharmacology
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Echinacea+traditional+use

Jeżówka była tradycyjnie przygotowywana w postaci naparów i okładów, jako element wspierania organizmu w trudnych warunkach środowiskowych.

2. Aloes (Aloe vera)

Aloes to jedna z najlepiej udokumentowanych roślin starożytności.

Źródła historyczne:

Papirus Ebersa (ok. 1550 r. p.n.e.) — jedno z najstarszych znanych kompendiów wiedzy zielarskiej Egiptu
zapisy Dioskurydesa (De Materia Medica, I w. n.e.)
wzmianki w tekstach chińskich z dynastii Tang
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Aloe+vera+historical+use

Aloes był rośliną domową, kosmetyczną i rytualną. Jego obecność w grobowcach sugeruje także znaczenie symboliczne — związane z odnową i ciągłością życia.

3. Czarny bez (Sambucus nigra)

Czarny bez pojawia się w średniowiecznych zielnikach europejskich, ale jego użycie jest znacznie starsze.

Źródła:

znaleziska nasion bzu na stanowiskach neolitycznych w Europie
tradycje ludów germańskich i celtyckich
późniejsze zapisy Hildegardy z Bingen
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Sambucus+nigra+traditional+use

Bez był traktowany jako roślina graniczna — łącząca świat ludzi i natury. W wielu kulturach sadzono go blisko domostw.

4. Kocimiętka (Nepeta cataria)

Znana już w starożytnej Grecji i Rzymie.

Źródła:

wzmianki u Pliniusza Starszego
zapisy w zielnikach klasztornych
tradycja europejskiego zielarstwa domowego
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Nepeta+cataria+traditional+use

Kocimiętka była parzona jako łagodny napar, szczególnie w kontekście napięcia i zmęczenia.

5. Żywokost (Symphytum officinale)

Żywokost pojawia się już u Dioskurydesa i Galena.

Źródła:

De Materia Medica
średniowieczne manuskrypty medyczne
badania archeobotaniczne wskazujące na jego obecność w ogrodach przyklasztornych
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Symphytum+officinale+ethnobotany

Silny system korzeniowy żywokostu sprawił, że stał się symbolem regeneracji i „łączenia”.

6. Mięta (Mentha)

Jedno z najbardziej rozpowszechnionych ziół starożytnego świata.

Źródła:

grobowce egipskie (pozostałości mięty)
teksty greckie i rzymskie
wzmianki w Biblii hebrajskiej (jako roślina użytkowa)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Mentha+historical+use

Mięta była częścią codziennych naparów, posiłków i wonności.

7. Borówka (Vaccinium)

Borówki znane były ludom północy — Celtom i Skandynawom.

Źródła:

znaleziska archeobotaniczne w osadach leśnych
tradycje ustne
średniowieczne zielniki północnoeuropejskie
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Vaccinium+ethnobotany

Traktowane jako dar lasu i element sezonowej diety.

8. Łopian (Arctium lappa)

Roślina obecna w Europie i Azji.

Źródła:

tradycje celtyckie
teksty chińskie
średniowieczne manuskrypty zielarskie
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Arctium+lappa+traditional+use

Łopian był postrzegany jako roślina „czyszcząca” — zarówno symbolicznie, jak i praktycznie.

9. Traganek (Astragalus)

Jedna z kluczowych roślin tradycji chińskiej.

Źródła:

Shennong Ben Cao Jing (ok. I–II w. n.e.)
klasyczne teksty medycyny chińskiej
współczesne badania etnobotaniczne
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Astragalus+ethnobotany

Traganek był kojarzony z długowiecznością i odpornością na trudne warunki.

10. Gotu kola (Centella asiatica)

Roślina Azji Południowo-Wschodniej.

Źródła:

ajurwedyjskie teksty klasyczne
zapisy chińskie
tradycje indonezyjskie
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=Centella+asiatica+ethnobotany

Legenda mówi o zielarzu, który żył ponad 200 lat, przypisując swoją długowieczność regularnemu spożyciu tej rośliny — co pokazuje jej symboliczne znaczenie kulturowe.

Zioła jako dziedzictwo kulturowe

Z perspektywy nauki wiemy dziś, że dawna wiedza roślinna była:

oparta na obserwacji
testowana przez pokolenia
osadzona w kontekście kultury i środowiska

Na blogu Artemisia patrzymy na zioła nie jako na „leki”, lecz jako na świadków historii relacji człowieka z naturą.Współczesne badania etnobotaniczne analizujące tradycyjne zastosowania wyżej wymienionych roślin dostępne są w bazie PubMed.

źródła: